Şantiyede su, iş programına yazılmadığı sürece hep "sonra düşünülecek" kalemdir. Sonuç da hep aynı olur: döküm biter, kür suyu için akşam telaşla araç aranır. Oysa şantiyenin su ihtiyacı tahmin edilebilir bir sayıdır ve haftalık bir takvime oturur. Nasıl oturduğunu kalem kalem yazalım.
Şantiyede su üç ayrı kalemdir
- İmalat suyu. Hazır beton alıyorsanız karışım suyu sizin işiniz değil; ama kalıp ıslatma, şap, sıva, harç ve zemin hazırlığı sizin tüketiminizdir.
- Bakım (kür) suyu. Döküm sonrası betonun nemli tutulması. Hacim olarak en büyük ve zamanlama olarak en katı kalem — ertelenemez.
- Saha ve yaşam suyu. Toz bastırma, tekerlek yıkama, şantiye binası, lavabo ve tuvaletler.
Bu üçünü ayrı ayrı tahmin etmek gerekir, çünkü biri aksarsa diğerinden kısmak mümkün değildir. Toz bastırmayı bir gün atlayabilirsiniz; kür suyunu atlayamazsınız.
Beton kürü: en kritik kalem
Taze beton yüzeyindeki suyun erken buharlaşması plastik rötre çatlakları yaratır ve yüzey dayanımını düşürür. Uygulamada döşeme ve perde gibi elemanların dökümden sonraki ilk yedi gün nemli tutulması kabul edilir; sıcak, kuru ve rüzgârlı havada bu süre daha kritik hale gelir çünkü buharlaşma hızlanır.
Islatma yöntemiyle kür yapılan yatay yüzeylerde planlama sayısı olarak günde 3-5 litre/m² kullanmak gerçeğe yakın sonuç verir. 500 m²'lik bir döşeme için bu 1,5-2,5 ton/gün, yedi gün boyunca 10-18 ton demektir. İzmir yazında, güneşe açık ve rüzgâr alan bir yüzeyde üst sınırı almak doğru olur.
Su tüketimini düşüren iki yol var: yüzeyi jeotekstil veya kür örtüsüyle kapatmak (ıslatma sıklığı düşer, su neredeyse yarıya iner) ve kür membranı uygulamak (su tüketimi sıfıra yaklaşır, ancak üzerine gelecek kaplamanın aderansını etkileyebileceği için şartnameye bakmak gerekir). Hangisini seçerseniz seçin, döküm tarihini bir hafta önceden bize bildirin — o sabah aracı sahaya yakın tutabiliyoruz.
Toz bastırma: hacim değil, tur hesabı
Toz bastırmada doğru birim ton değil turdur. Kuru ve sıcak havada stabilize bir saha yolunda metrekareye 1 litre su atmak yüzeyi bir ila iki saat tutar. 2.000 m²'lik bir şantiye yolu tur başına yaklaşık 2 ton su yer; günde 4 tur yapıyorsanız 8 ton/gün eder. Rüzgârlı günlerde tur sıklığı artar.
Burada tanker değil arazöz gerekir: üzerinde pompa ve püskürtme kolu olan araç suyu yüzeye yayarak dağıtır, hortumla gölet yapmaz. Arazözü yarım gün veya tam gün sahada tutmak, her tur için yeniden araç çağırmaktan hem hızlı hem ekonomiktir.
Günlük toplamı çıkaran tablo
Aşağıdaki örnek, 500 m² döşeme dökmüş, 2.000 m² açık alanı olan ve 40 kişinin çalıştığı orta ölçekli bir şantiyedir. Kendi sahanız için birim sütununu kullanıp sağdaki sayıları değiştirin.
| Kalem | Planlama birimi | Örnek saha | Günlük |
|---|---|---|---|
| Beton kürü (yatay yüzey) | 3-5 L/m²/gün | 500 m² döşeme | 1,5-2,5 ton |
| Kalıp ve zemin ıslatma | Günlük imalata bağlı | Normal imalat günü | 1-2 ton |
| Toz bastırma | ~1 L/m² / tur | 2.000 m², 4 tur | 8 ton |
| Tekerlek yıkama | 80-150 L/araç | 20 kamyon | 2-3 ton |
| Personel (duş yok) | 30-50 L/kişi/gün | 40 kişi | 1,5-2 ton |
| Toplam | — | — | 14-18 ton/gün |
Duş ve soyunma alanı olan şantiyelerde personel kalemi kişi başı 80-100 litreye çıkar; 40 kişilik bir sahada bu tek başına 3-4 ton fark eder. Yemekhane varsa ayrıca ekleyin.
Sayıyı sefer takvimine çevirmek
Günlük 15 ton tüketen bir saha için üç farklı kurgu mümkündür ve aralarındaki seçimi sahadaki depo kapasiteniz yapar:
- Saha deposu yok. Her gün bir sefer zorunlu, hatta kritik günlerde iki. Araç sahada beklerken pompaya doğrudan besleme yapar; bekleme süresi maliyete yazılır.
- 10 m³ portatif tank var. Günde bir 15 tonluk sefer işi götürür ama tampon küçüktür; aracın gecikmesi imalatı durdurur.
- 25 m³ saha deposu var. Gün aşırı bir 25 tonluk sefer yeterli olur. Sefer sayısı yarıya düşer, nakliye maliyeti düşer, aksama riski azalır. Üç haftadan uzun projelerde saha deposu kurmak hemen her zaman kendini amorti eder.
Haftalık takvim örneği şöyle görünür: pazartesi döküm, pazartesi akşamından pazara kadar her gün sabah 07:00'de kür suyu; toz bastırma için arazöz pazartesi-cumartesi 08:00-12:00 arası sahada; tekerlek yıkama ve personel suyu için gün aşırı 25 tonluk ikmal. Bu takvimi bir kez kurduğumuzda her sefer için ayrı ayrı aramanıza gerek kalmıyor — şantiye suyu hizmetinde çalışma şeklimiz bu.
Su kaynağı şartnameye uygun olsun
Sahada kuyu açılmış ya da yakında bir kaynak varsa "bedava su" cazip görünür, ama her su her işe uygun değildir. Betonun karışım suyunda kullanılacak suyun uygunluğu ayrı bir standartla tanımlanır; klorür, sülfat ve organik madde içeriği sınırlandırılmıştır. Kuyu veya dere suyu kullanılacaksa analiz raporu istenir ve kontrol teşkilatına sunulur.
Kür suyunda da aynı mantık geçerli: yüzeyde leke ve renk değişimi yapan demirli ya da organik yüklü su, mimari beton yüzeylerde geri dönüşü olmayan izler bırakır. Bu yüzden görünür kalacak beton yüzeylerde kür suyunun kaynağını şartnameye yazdırmak işe yarar. Saha tanklarını da imalat suyu ve saha suyu için ayrı tutmak iyi bir alışkanlık — toz bastırma suyunun geldiği tanktan kür suyu çekmek risk üretir.
Sahada üç yaygın hata
- Kür suyunu takvime yazmamak. Döküm planlanır, kür planlanmaz. Döküm tarihini verdiğiniz anda sonraki yedi günün su programı da çıkmış olmalı.
- Tek araca bağlı kalmak. Saha deposu olmayan bir şantiyede aracın trafikte bir saat kalması imalatı durdurur. Tampon hacim, programın sigortasıdır.
- Araç giriş yolunu kontrol etmemek. Dolu bir 25 tonluk tanker araç ağırlığıyla birlikte 35-40 tona yaklaşır. Yumuşak dolgu zemine saplanır, bodrum üstü döşemeyi zorlar, alçak geçişten giremez. Sahaya ilk gelişten önce güzergâhı şoförümüzle birlikte bir kez gezmek çok iş kurtarıyor.
Torbalı'daki sanayi yapıları ve Bayraklı'daki kule projelerinde yıllardır bu düzenle çalışıyoruz: önce günlük tüketim, sonra depo kapasitesi, sonra sabit sefer saati. Projenizin metrekaresini ve döküm takvimini iletin, günlük tonajı ve haftalık planı birlikte çıkaralım.
